Καλλιτεχνικές μας δημιουργίες > Δικοί μας στίχοι και ποιήματα

Στιχουργική για Κιθαρωδούς

<< < (2/3) > >>

Salinas:

--- Παράθεση από: Ωρίωνας στις 16/12/08, 16:02 ---Δεν έχω σκοπό να τα διορθώσω, έχω σκοπό να τα αναδιατυπώσω όλα στο σύνολό τους εν καιρώ.

--- Τέλος παράθεσης ---

  Εν καιρώ δεν ξέρω τι θα κάνεις, και σου εύχομαι το καλύτερο, πάντως προς στιγμήν μας χόρτασες μύδρους, λοιδωρίες και αναθέματα, επειδή αμφισβητείς την προσφορά (όποια κι αν είναι αυτή) ενός άλλου μέλους.
  Αν θες τη γνώμη μου, προτιμότερο θα ήταν να στείλεις τη δική σου άποψη για το θέμα διευκρινίζοντας ότι επανέρχεσαι χάριν βελτίωσης ή διόρθωσης προϋπάρχοντος άρθρου και όχι πρώτα να τα βάζεις με θεούς και δαίμονες και ύστερα να δεσμεύεσαι ότι "εν καιρώ θα...".
 Συγνώμη, αλλά η δέσμευσή σου μου ακούγεται τουλάχιστον αναξιόπιστη!
Περιμένουμε, λοιπόν, να δούμε και τη δική σου συνεισφορά...

Ωρίωνας:
Ότι ισχυρίστηκα το τεκμηρίωσα και κατά συνέπεια δεν αναθεματίζω ούτε και λοιδωρώ κανέναν.
Δεν αμφισβητώ την ευγενή προσφορά και την καλόβουλη πρόθεση του μέλους, αλλά την ορθότητα του άρθρου του.
Δεν στρέφομαι κατά του μέλους, αλλά κατά των "πηγών" του πού είναι επιοικώς απαράδεκτοι.
Το γιατί στρέφομαι κατά των πηγών αυτών, το αποσαφήνισα.

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΕΤΡΙΚΗ

Ίσως ο όρος Στιχουργική να μην αποτελεί την καταλληλότερη λέξη για να περιγράψει κάποιος το φαινόμενο της έμμετρης σύνθεσης λόγου. Η λέξη στιχουργός κατά το παρελθόν, πιθανόν ακόμη και σήμερα, χρησιμοποιήθηκε ως υποτιμητικός χαρακτηρισμός ανάμεσα σε ποιητές, πολλές φορές αποτέλεσε και την έκφραση ΄πειράγματος΄ μεταξύ ποιητών. Η ποίηση και η στιχουργία είναι αδέρφια, δεν φέρουν δύο αντιδιαμετρικά αντίθετες έννοιες και πιο απλά, αυτά που τις ενώνουν είναι συντριπτικά περισσότερα από αυτά που τις χωρίζουν.
Αν για την μουσική η ενορχήστρωση γίνεται με διάφορα μουσικά όργανα κατ’ αναλογία στον στίχο η ενορχήστρωση γίνεται με τις φωνητικές χορδές των ανθρώπων.
Οι απλοί κανόνες που θα παρουσιαστούν έχουν να προσφέρουν πολλά στον καθένα μας. Μπορούν να καλλιεργήσουν την κριτική ικανότητα κάποιου και να τον καταστήσουν ικανό να αντιλαμβάνεται τις αστοχίες που ενδεχομένως περιέχονται σε στίχους και πιστέψτε με υπάρχουν πολλές και αδικαιολόγητες μέσα σε πολύ γνωστά τραγούδια που γράφονται από διακεκριμένους στιχουργούς (θα μπορούσα να αναφέρω και ονόματα αλλά δεν είναι του παρόντος). Προφανώς, οι στιχουργοί αυτοί πιστεύουν ότι το ταλέντο τους είναι τόσο μεγάλο που δεν γίνεται να περιέχει λάθη και αστοχίες όπως επίσης και ότι δεν χρειάζεται να εξετάσουν το ενδεχόμενο της αυτοβελτίωσης, καθότι είναι «κορυφαίοι». Αν όμως γνώριζαν, απλά, τα βασικά είμαι σίγουρος ότι θα ζητούσαν, από ντροπή, σε πολλά τραγούδια να μην αναγράφεται το όνομά τους.
Επίσης για όλους εσάς που θα διαβάσετε το θέμα αυτό αν ποτέ απευθυνθείτε σε δισκογραφικές ή καλλιτέχνες για τους στίχους σας θα ξέρετε αν κάποια απορριπτική δικαιολογία των δισκογραφικών εταιριών για τους στίχους σας είναι βάσιμη ή είναι απλά μπουρδολογία.
Διότι όταν ένας στίχος είναι τεχνικά άρτιος μόνο μια αιτιολογία απόρριψης ευσταθεί, η αιτιολογία «δεν μου άρεσε», η οποία είναι θεμιτή. Οποιαδήποτε άλλη δικαιολογία αποτελεί πρόφαση και αμπελοφιλοσοφία και υπογραμμίζει το μέγεθος της ασχετοσύνης που μπορεί να έχει κάποιος που ουσιαστικά «κινεί νήματα» (είτε καλλιτέχνης είτε στέλεχος δισκογραφικής).
Να σημειώσω, εμβόλιμα, προκειμένου να προλάβω κάποιες σκέψεις μελών τα εξής. Οι κανόνες της μετρικής πρέπει να γίνονται σεβαστοί κατά το δυνατό. Αυτό δεν το λέω από προσωπική διαστροφή αλλά για τους εξής απλούς λόγους. Όπως κάθε μορφή τέχνης έτσι και η στιχουργική έχει κανόνες κι αν κάποιοι σκέφτονται ότι δεν είναι δυνατό να μπαίνουν όρια και καλούπια να πω ότι το βλέπουν από εσφαλμένη οπτική.
Αν ρωτήσετε έναν μουσικό αν ένας κρότος είναι μουσική προφανώς θα σας πει πως δεν είναι, αμιγώς, μουσική . Αν όμως ο μουσικός χρησιμοποιήσει ένα πλήθος κρότων αρμονικά με σωστή δομή και κατάλληλη παράταξη που υπακούει σε μουσικά δεδομένα τότε θα μπορέσει να μετατρέψει τους κρότους σε ένα σύνολο που παράγει μουσικό άκουσμα με στοιχειώδη αισθητική. Αν τοποθετήσει τους ίδιους κρότους άναρχα τότε είναι εξαιρετικά πιθανό το αποτέλεσμα να είναι ενοχλητικό για τον ακροατή.
Με το παράδειγμα αυτό θέλω να καταλήξω στο συμπέρασμα ότι οι κανόνες της μετρικής δεν έρχονται για να μας βάλουν καλούπια αλλά για να καθοδηγήσουν την τάξη στην απεραντοσύνη των λέξεων. Ο άνθρωπος διαθέτει μια φυσική ροπή προς την τάξη και αυτό συναρτάται άμεσα με την αισθητική του. Οι κανόνες της μετρικής αυτό προσφέρουν.
Όσα θα διαβάσετε δεν είναι υπαγορευτικά αλλά συμβουλευτικά. Στιχουργική χωρίς τους βασικούς, τουλάχιστον, κανόνες δεν είναι στιχουργική είναι κάτι σαν στιχουργική. Όπως όλοι μας αποδεχόμαστε ότι 1+1=2 έτσι είναι κι αυτό. Άλλο 1,9999 και άλλο 2.
Τα συναισθήματα, οι εικόνες, οι παραλληλισμοί, το πλούσιο λεξιλόγιο, η λεξιπλασία και πόσα άλλα φαινόμενα μπορούν να υπάρξουν και στον πεζό λόγο.
Ποια είναι όμως τα βασικά στοιχεία που μετατρέπουν την στιχουργική σε μια αυτόνομη τέχνη ?
Το σωστό μέτρο και η σωστή ομοιοκαταληξία, τουλάχιστον.
Χωρίς αυτά δεν έχουμε στιχουργική δηλαδή έχουμε κάτι σαν στιχουργική.
Σε μια επισήμανση που έκανα προς έναν φίλο λέγοντάς του ότι έχει γράψει  ένα εξαιρετικό ποίημα αλλά σε ένα και μόνο σημείο υπάρχει αβλεψία στην ομοιοκαταληξία μου απάντησε ότι ψάχνοντας την ομοιοκαταληξία μπορεί να χάσουμε το νόημα.
Μέγα λάθος.
Αυτό είναι το νόημα της στιχουργικής τέχνης, η ομοιοκαταληξία. Διαφορετικά ας γράψουμε πεζό λόγο.
Ο στιχουργός ζει και τρέφεται από την ομοιοκαταληξία και το μέτρο. Ψάχνει φράσεις και λέξεις μέσα στον κόσμο, για να τις πάρει να τις δώσει τα δύο αυτά στοιχεία και να μετατρέψει ακόμη και τα απλούστερα λόγια σε τέχνη.
Την τέχνη της στιχουργικής.
Πολύ απλά.
Στιχουργική χωρίς κανόνες είναι γέλιο δίχως χαρά, είναι παιδί χωρίς αθωότητα, είναι έρωτας χωρίς ηδονή.
ΒΑΣΙΣΜΕΝΑ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΕΤΡΙΚΗ

1.   ΓΕΝΙΚΑ – ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ
Οι στίχοι στη ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ μετρική χωρίζονται σε πέντε είδη

Ιαμβικοί – Τροχαϊκοί – Αναπαιστικοί – Μεσοτονικοί (παλιά Αμφιβραχικοί) – Δαχτυλικοί

Οι στίχοι αποκτούν έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα από το γεγονός ότι βασίζονται στον ΤΟΝΙΣΜΟ, κατά την ανάγνωσή τους η φωνή μας αποκτά ρυθμό ακολουθώντας  τονισμένα και άτονα στοιχεία μιας ενότητας με τονισμένες και άτονες συλλαβές.

Μέτρα

Α) Το ζεύγος άτονης και τονισμένης συλλαβής ονομάζεται Ίαμβος και το συμβολίζουμε με μία κοίλη και μία ευθεία γραμμή (λόγω έλλειψης κοίλης γραμμής θα χρησιμοποιώ το γράμμα ύψιλον) δηλαδή : ίαμβος   υ –
Παράδειγμα : ε-σύ  υ -   άτονη τονισμένη,  μω-ρό , φω-νή κ.ο.κ.

Β) Το ζεύγος τονισμένης άτονης ονομάζεται Τροχαίος.
Παράδειγμα : πή-γα  - υ   τονισμένη άτονη,  κά-νω, δώ-σε  κ.ο.κ.

Γ) Η διάταξη δύο άτονων συλλαβών και μίας τονισμένης ονομάζεται Ανάπαιστος.
Παράδειγμα : ποι-η-τής  υ υ -  άτονη , άτονη, τονισμένη. Εφόσον ο αναπαιστικός ρυθμός διατηρεί συνέχεια, εμφανίζεται να μοιράζεται στις λέξεις.
Παράδειγμα : τα τρα-γού-δια μπο-ρούν…  υ υ – υ υ -  άτονη, άτονη, τονισμένη κ.ο.κ.
Ο συλλαβισμός βασίζεται στον τονισμό και το μέτρο που μας βγάζει.

Δ) Η διάταξη άτονη, τονισμένη, άτονη αποτελούν το Μεσότονο.
Παράδειγμα : Φλεβάρης  υ – υ άτονη, τονισμένη, άτονη.
Το πή-ρα, το πή-γα, με θέ-λει κ.ο.κ.

Ε) Η αντίθετη διάταξη του ανάπαιστου δηλαδή, τονισμένη, άτονη, άτονη ονομάζεται Δάχτυλος.
Παράδειγμα : πέ-ρα-σα  - υ υ τονισμένη, άτονη, άτονη κ.ο.κ.




Στη συνέχεια θα παρουσιαστούν τα ακόλουθα :
1.Υπερβατό ή διασκέλισμα
2.Μετρικό χασοτόνισμα
3.Χασμωδία
4.Συνίζηση
5.Σύμβολο <Υφέν>
6.Παρήχηση
7.Ποιητική άδεια
8.Ομοιοκαταληξία ή Ρίμα
9.Θέσεις ομοιοκατάληκτων στίχων
10.Τερτσίνες
11.Στροφή του Κάλβου
12.Οχτάβα
13.Ελεύθερος στίχος
14.Δίστιχο
15.Σονέτο
16.Ροντέλο
17.Τριολέτο
18.Μπαλάντα
19.Ακροστιχίδα
20.Αλφαβητάρια
21.Σχήματα
22. Κακέμφατο
Και άλλα

Σημείωση : Για την νεοελληνική μετρική η ορθογραφία δεν παίζει κανέναν ρόλο γιατί η μετρική βασίζεται στα ηχητικά φαινόμενα, βέβαια καλό είναι εφόσον κάποιος εμφανίζεται να διαχειρίζεται τη γλώσσα με δημιουργικό τρόπο να αποφεύγει λάθη. Η αποφυγή ορθογραφικών λαθών υπογραμμίζει απλά την επιμέλεια με την οποία χειριζόμαστε τον γραπτό λόγο. Καλό είναι να διαθέτουμε, και να συμβουλευόμαστε όταν χρειάζεται, ένα ερμηνευτικό λεξικό.

Όπου χρειάζονται επισημάνσεις θα χρησιμοποιώ παραδείγματα από δικούς μου στίχους (πονηρός ο βλάχος). Τα φαινόμενα που παρουσιάζονται στους στίχους μου προέκυψαν άθελά μου καθώς στην πλειοψηφία τους δεν γνώριζα κανόνες μετρικής, οπότε θα παρουσιάσω και τα λάθη μου (μη νομίζετε ότι ευλογώ τα γένια μου).Σημείωση : Για την νεοελληνική μετρική η ορθογραφία δεν παίζει κανέναν ρόλο γιατί η μετρική βασίζεται στα ηχητικά φαινόμενα, βέβαια καλό είναι εφόσον κάποιος εμφανίζεται να διαχειρίζεται τη γλώσσα με δημιουργικό τρόπο να αποφεύγει λάθη. Η αποφυγή ορθογραφικών λαθών υπογραμμίζει απλά την επιμέλεια με την οποία χειριζόμαστε τον γραπτό λόγο. Καλό είναι να διαθέτουμε, και να συμβουλευόμαστε όταν χρειάζεται, ένα ερμηνευτικό λεξικό.

Όπου χρειάζονται επισημάνσεις θα χρησιμοποιώ παραδείγματα από δικούς μου στίχους (πονηρός ο βλάχος). Τα φαινόμενα που παρουσιάζονται στους στίχους μου προέκυψαν άθελά μου καθώς στην πλειοψηφία τους δεν γνώριζα κανόνες μετρικής, οπότε θα παρουσιάσω και τα λάθη μου (μη νομίζετε ότι ευλογώ τα γένια μου).

1.ΥΠΕΡΒΑΤΌ Ή ΔΙΑΣΚΈΛΙΣΜΑ

Όταν ένας στίχος δεν περικλείει ολοκληρωμένο νόημα και το νόημά του συνεχίζεται για να ολοκληρωθεί σε δεύτερο ή σε τρίτο στίχο τότε λέμε ότι εμφανίζει το φαινόμενο του υπερβατού ή αλλιώς διασκελίσματος. Αυτό συμβαίνει γιατί ο συνθέτης θέλει να δώσει έμφαση σε κάποια λέξη την οποία εμφανίζει πιο διακριτά με αποτέλεσμα να τονίζεται περισσότερο. Επίσης μπορεί να συμβαίνει και για τον αντίθετο ακριβώς λόγο, για να υποβαθμίσει τον ρόλο μιας λέξης.

Θα χρησιμοποιήσω παραδείγματα αλλά επειδή δεν επιθυμώ να κάνω καταχρηστική αντιγραφή του βιβλίου του Θρασύβουλου Σταύρου θα προσπαθήσω, όπου μπορώ, να χρησιμοποιήσω δικούς μου στίχους που υπάρχουν εδώ στο kithara.gr.

Παράδειγμα από το ΤΟΣΑ ΒΡΑΔΙΑ ΜΟΝΗ

ΕΠΩΔΟΣ
Τόσες μέρες γυρνάς
και κανένας δε νοιάζεται
Σιωπηλά αγαπάς
έναν άντρα που βιάζεται
Τη φωνή σου ακούν
τα κρυφά μονοπάτια σου
Τη ζωή σου ζητούν
απ’ τα άδεια τα μάτια σου

Μπορούσα να κρατήσω ενωμένους τους δύο πρώτους στίχους και να έχω ένα ολοκληρωμένο νόημα.

Τόσες μέρες γυρνάς και κανένας δε νοιάζεται

Παρόλα αυτά, άθελά μου, με το σπάσιμο του στίχου υπογράμμισα την μοναξιά και την περιπλάνηση του υποτιθέμενου προσώπου. Τα κομμάτια χωριστά αναδεικνύουν εντονότερα την περιπλάνηση και την μοναξιά.

Τόσες μέρες γυρνάς
και κανένας δε νοιάζεται

κάτι ανάλογο γίνεται σε όλη την επωδό.


2.ΜΕΤΡΙΚΟ ΧΑΣΟΤΟΝΙΣΜΑ
Λοιπόν, λοιπόν, λοιπόν πολλοί από εσάς θα καταλάβετε αμέσως τι ακριβώς είναι το μετρικό χασοτόνισμα αλλά εγώ θα προσπαθήσω να το κάνω όσο πιο εύκολο μπορώ για όλους.
Είπαμε ότι η μετρική βασίζεται στον τονισμό και ότι υπάρχει μέτρο. Όμως πολλές φορές ο τόνος αντιτίθεται του μέτρου. Θα χρησιμοποιήσω τη Χωρωδία (Ωδή εις τη χώρα) το τραγούδι που έχω ανεβάσει στο site (πονηρός ο βλάχος) για να μπορέσετε να έχετε και ένα άκουσμα μετρικού χασοτονίσματος. Ο ορισμός του μετρικού χασοτονίσματος είναι ο εξής :
 όταν σε έναν στίχο βρεθούν δύο τονισμένες συλλαβές δίπλα-δίπλα τότε είναι εξαιρετικά σπάνιο να μην επηρεάζουν το μέτρο, έτσι μία απ΄ τις δύο <<χάνει>> τον τόνο της για την διατήρηση του μέτρου.
Το μετρικό χασοτόνισμα δεν συνιστά λάθος ή αστοχία είναι απλά ένα φαινόμενο της μετρικής. Μετρικό χασοτόνισμα θα βρείτε μέχρι και στους Σολωμό, Πολυλά, Παλαμά, Καβάφη, Καζαντζάκη, Μαβίλη κ.α.

Ο Νέος Κιθαρωδός:
Να προσθέσω ότι τα άρθρα βρίσκονται πλέον στο Wiki του Κιθάρα, κάτι που επιτρέπει την μετατροπή / βελτίωσή τους από τον καθένα. Όποιος έχει κάτι να διορθώσει ή να συμπληρώσει, τον προτρέπουμε να το κάνει.

Ωρίωνα, αν θέλεις να στείλεις κάποιο μεγάλο άρθρο, σου συνιστώ έντονα να το γράψεις στο Wiki, που είναι πολύ πιο κατάλληλο για άρθρα και μεγαλύτερα κείμενα. Οτιδήποτε υποστήριξη (τεχνική) χρειαστείς, εδώ είμαστε. Το φόρουμ δεν είναι και το πιο κατάλληλο μέρος για μεγάλα κείμενα και άρθρα.

Ωρίωνας:
Θα το κοιτάξω γιατί θα πάει μακριά η βαλίτσα. Ευχαριστώ.

kuiper:

--- Παράθεση από: Ωρίωνας στις 17/12/08, 11:00 ---Θα το κοιτάξω γιατί θα πάει μακριά η βαλίτσα. Ευχαριστώ.

--- Τέλος παράθεσης ---

Τι θέλεις να πεις με το Θα πάει μακριά η βαλίτσα;

Πλοήγηση

[0] Λίστα μηνυμάτων

[#] Επόμενη σελίδα

[*] Προηγούμενη σελίδα

Μετάβαση στην πλήρη έκδοση
Mobile View